الشيخ الكليني ( مترجم : كوه كمره اى )
688
الكافي ( أصول الكافي ) ( فارسي )
مىشود چون قول خدا تعالى ( 34 سوره اسراء ) : « به عهد وفا كنيد زيرا عهد موردِ بازخواست است » كه به عموم و اطلاق خود شامل تعهدات مردم نسبت به يك ديگر هم مىشود كه وعده و قول هم از آن جمله است چون كه عهد و وعده از نظر معنى به هم نزديكند و همچنين قول خدا ( 177 سوره بقره ) : « و آن كسانى كه به عهدِ خود وفا كنند وقتى عهد بندند » ( سپس اخبار ديگرى در اين زمينه نقل كرده است ) تا آنكه گويد : شيخ در تهذيب به سندِ خود از اسحق بن عمار از امام باقر و از پدرش روايت كرده است كه على ( ع ) مىفرمود : هر كه براى زنِ خود شرطى كند بايد بدان وفا كند زيرا مسلمانان پابندِ شروطِ خود باشند جز آنچه حلالى را حرام كند يا حرامى را حلال كند . و اين كليه « المسلمون عند شروطهم الّا ما خالف كتاب اللَّه » مورد اتفاق مسلمانها است و همه آن را درست دانستهاند و در آن قيد نشده است كه بايد در ضمن عقدى باشد . سپس اخبارى نقل مىكند كه بسا بدان استدلال شده است براى اينكه وفا به وعده واجب نيست و در دلالت آنها و يا سند آنها اعتراض مىكند و سپس مىفرمايد : بسا براى وجوب وفاى به وعده استدلال شود كه تخلف آن موجب كذب است و كذب حرام است و براى عدم ارتكاب كذب وفاى به وعده واجب است ولى من در اين دليل تأمل ندارم نه از اين نظر كه گفته شده است دروغ منحصر به اخبار از گذشته و حال است و در آينده تحقق ندارد زيرا اين اشكال ناهموار است زيرا شك نيست كه منكر معاد و منجم هر دو كذّابند و كذبِ آنها متعلق به آينده است ولى به نظر من ، سبب اينكه تخلف وعده كذب نيست اين است كه وعده يك معاملهاى است ميان دو طرف زيرا وقتى كسى ببندهء خود گويد : اگر فلان كار كردى يك درهم به تو مىدهم يا اگر